Cuối 2023, ba chính thức trở thành “nạn nhân” của thời đại mới. Một buổi sáng, Meghan nhắn dừng job vì Evoto. Dù thừa nhận hay không, ba cũng không thể nói mình hoàn toàn công tâm trước cú nhảy vọt này. Giữa ba và AI, ấn tượng ban đầu rõ ràng là không mấy tốt đẹp.
Cuốn sách này trở thành best-seller 2024 ngay từ những ngày đầu ra mắt, khen chê đủ cả. Ba nghĩ: thôi bỏ 300k đi cafe với mẹ con vui hơn, đợi PDF đọc lậu cũng chẳng vội.
Nhưng đến cuối năm, Tinikun review đây là cuốn không thể không đọc, thay đổi toàn diện cách nhìn về trật tự AI. Ba thì fan GAM và cũng fan ổng. Thế là bay total 600k 🤪
Harari chỉ ra một sự thật khá phũ phàng:
Loài người chưa bao giờ ưu tiên sự thật.
Từ lúc người ta dùng đất sét để ghi nợ, đến khi nhà thờ dùng sổ sách để truy lùng phù thủy, và bây giờ là Silicon Valley dùng thuật toán để điều hướng hành vi — thông tin, suy cho cùng, luôn phục vụ một mục đích: kết nối để tạo ra quyền lực. Và thông tin không nhất thiết phải tạo ra sự thật, chỉ cần nó đủ để duy trì trật tự.
“Vô tình” ba đã mất một job để hiểu ra vấn đề này.
Còn Rim, hy vọng con sẽ dành thời gian rảnh để đọc nó trước tuổi 16 :))
Phần 1 – Nền tảng: Thông tin, sự thật & quyền lực
- Theo Harari, thông tin chủ yếu dùng để làm gì? Ông nói “thông tin không nhất thiết phải đúng, chỉ cần kết nối người với người là đủ”. Con nghĩ điều này có đúng với cuộc sống của con không?
- Tại sao những thứ hư cấu (thần thoại, quốc gia, tiền tệ…) lại mạnh hơn cả sự thật khách quan trong việc xây dựng xã hội lớn?
- Trong thời đại tiền AI “Hổ giấy” là gì? Và con nghĩ hôm nay, “hổ giấy” mạnh nhất đang nằm trong tay ai?
- Mọi mạng lưới thông tin đều cần cơ chế tự sửa chữa. Con thấy mạng xã hội hiện nay có đang thiếu cái đó không?
Phần 2 – AI & mạng lưới máy tính
- Máy tính và AI khác biệt cơ bản với máy in hay truyền hình ở chỗ nào? Tại sao Harari gọi chúng là “thành viên mới” của mạng lưới thông tin?
- AI có thể tạo ra “thực thể liên chủ quan” (như quốc gia, tiền tệ, công ty) không? Nếu có, thế giới sẽ thay đổi thế nào?
- Theo con, điều gì nguy hiểm hơn: AI nói sai, hay AI nói đúng nhưng phục vụ mục đích sai?
- Nếu một thuật toán hiểu con rõ hơn chính con, ai thực sự đang điều khiển cuộc đời con?
Phần 3 – Quyền lực, dân chủ & toàn trị
- Nếu thông tin là quyền lực, con nghĩ ai đang nắm quyền lực lớn nhất hôm nay: chính phủ, tập đoàn công nghệ, hay chính thuật toán vô hình?
- Dân chủ còn tồn tại nổi không khi thuật toán biết con rõ hơn con và luôn đẩy thông tin làm con nghiện hoặc phân cực?
- “Toàn trị thuật toán” là gì? Và con nghĩ nó nguy hiểm hơn chế độ toàn trị cũ (như Stalin) bao nhiêu lần?
- Thế giới từng bị chia phe, mỗi bên chỉ được thấy phần thông tin của mình. Liệu AI có đang lặp lại sự chia cắt đó, nhưng thu nhỏ đến quy mô từng cá nhân loài người?
Phần 4 – Con người vs Máy móc
- Con nghĩ điều gì khiến con người khác “bot chạy bằng cơm”?
- Trong thế giới mọi thứ đều được đo lường bằng dữ liệu, thứ gì không thể (và không nên) bị số hóa?
- Con có tin đạo đức có thể được lập trình không? Nếu có, ai sẽ là người viết “đạo đức” đó?
- Nếu một ngày AI khuyên con một lựa chọn “tối ưu hơn”, con có dám chọn con đường ít tối ưu nhưng đúng với lương tâm không?
- Lòng trắc ẩn có phải là thứ làm con người kém hiệu quả hơn, nhưng lại khiến cuộc sống có ý nghĩa?
- Nếu thế giới vận hành hoàn hảo nhưng không còn chỗ cho sai lầm của con người, con có muốn sống trong đó không?
PHẢN BIỆN
- Sau khi đọc Nexus, con nghĩ “sự thật” còn quan trọng đến mức nào trong thế giới AI? Hay chỉ cần “kết nối” và “trật tự” là đủ?
- Nếu con được dạy AI một giá trị duy nhất của loài người, con sẽ chọn giá trị nào?
- Sau tất cả, con muốn trở thành một người trong hệ thống được tối ưu hóa, hay sẽ tự chịu trách nhiệm cho mọi lựa chọn của mình?
