Tài chính tuổi 30+

James Clear đã nói một câu chí mạng: “Thói quen là lãi suất kép của việc tự hoàn thiện bản thân”. Tài chính cũng y hệt vậy. Nếu ngày đó, thay vì tặc lưỡi “tiền đâu mà đầu tư”, mình áp dụng quy tắc cải thiện 1% mỗi ngày, trích một khoản nhỏ vứt vào một quỹ ETF và quên nó đi, thì sức mạnh của lãi kép đã âm thầm thay đổi không chỉ tài chính, mà cả cách mình nhìn về đầu tư. Thói quen tích lũy đều đặn tạo ra sự kiên nhẫn, kỷ luật và cảm giác an tâm trước biến động — những thứ không đo được bằng tiền, nhưng lại là nền móng của một tâm lý đầu tư vững chắc.

Charlie Munger trong Poor Charlie’s Almanack: Hiểu được sức mạnh của lãi suất kép và sự khó khăn để có được nó là cốt lõi của việc hiểu rất nhiều thứ. Còn mình? Mình đã không cho cái cây đó cơ hội bén rễ ngay từ khi nó còn là hạt mầm.
Thay vì tích lũy những thói quen tài chính tí hon nhưng bền vững, mình để cho thói quen tiêu dùng rất bản năng chi phối🤑😱
Đã lỡ mất 10 năm đẹp nhất để ❄hòn tuyết lăn❄ từ đỉnh đồi. Chưa bàn đến giá trị💰thói quen tích lũy💸 này sẽ cuốn theo vô vàn lợi ích cho cuộc sống của mình sau này.

2. Điều hối tiếc thứ hai: 500 triệu và cái giá của sự ảo tưởng

Đây là vết sẹo lớn nhất, đau nhất và…đắt giá nhất🥺 Giai đoạn 2018 – 2024. Bảy năm thanh xuân. 500 triệu đồng “bốc hơi”. Đó là cái giá mình phải trả cho việc tập tành kinh doanh mà thiếu kiến thức và thừa sự FOMO.

Hồi đó, cái tôi to đùng, cứ nghĩ mình thông minh, nhạy bén😏 Mình lao vào giấc mộng Startup: mặt tiền đẹp, cải tạo cho thỏa mãn sở thích, máy móc đắt tiền, trong khi dùng margin với ảo tưởng còn 30 mét đất hồi môn backup. Kết quả là từ SG về BMT chả ma nào biết tới mình, trình thì gà, vốn thì mỏng. Mọi sai lầm đều phải trả giá bằng tiền mặt, sự thật đời đã vả cho không trượt phát nào.

Graham viết: “Kẻ thù lớn nhất của nhà đầu tư, và cũng là vấn đề lớn nhất của anh ta, có lẽ là chính bản thân anh ta.” Mình chính là kẻ thù đó. Mình đã không có một chút “Margin of Safety” (Biên an toàn) nào – khái niệm sống còn mà Graham luôn nhắc đi nhắc lại. Mình chơi tất tay, không có đường lui, không quỹ dự phòng.

Thêm vào đó, mình đã vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc “Vòng tròn năng lực” (Circle of Competence) mà Charlie Munger nhắc đến trong Poor Charlie’s Almanack. Mình lao vào lĩnh vực mình mù tịt chỉ vì thấy người khác ăn ngon, còn mình chỉ đang là 1 thằng thợ mới vào nghề không hơn không kém, đua đòi làm chủ để nhận đậm thù lao 😪.
Munger nói đừng bao giờ tự đánh lừa mình, vì “bạn là người dễ bị lừa nhất”. Mình thì lừa bản thân một cú ngoạn mục trị giá nửa tỷ. Số tiền đó – nếu quy đổi ra thời giá hiện tại + lãi suất, có thể là 1/2 cái nhà ở Grand Park, hoặc dư sức cover chi phí cho chuyến “vượt biển” sang Thụy Điển sắp tới mà không cần phải chạy vạy thêm bất cứ đâu

3. Điều hối tiếc thứ ba: Cái bẫy “Đầu tư cho công cụ” hay sự nghiện ngập trá hình

Nếu mục 2 là mất tiền vì ảo tưởng kinh doanh, thì mục này là mất tiền vì cái tôi nghệ sĩ nửa mùa. Theo quan sát của mình, 10 ông làm cái nghề này, 9 ông chạy đua vũ trang không lối thoát. Ông còn lại thì đang rao bán Gear. Cứ thấy model mới ra là ngứa ngáy, bồn chồn. Tự huyễn hoặc bản thân bằng cái lý nghe rất lọt tai: “Đầu tư cho công cụ lao động, tạo động lực làm việc cũng là đầu tư sinh lời”.

Thực tế thì sao? Mình đổi máy ảnh xoành xoạch, từ Canon sang Nikon rồi Sony, từ lens này sang lens khác. PC, Macbook thì phải cấu hình khủng. Mua xong, cảm giác sướng (Dopamine hit) chỉ kéo dài được vài hôm.
Sau đó là chuỗi ngày nuôi thiết bị, mất tiền cho “chi phí cơ hội”, còn “công cụ lao động” không tạo thêm thu nhập. Mình lỗ cả trăm triệu cho những lần “lên đời” vì Tech. Chất lượng công việc hay profit KHÔNG tỷ lệ tương xứng với số tiền bỏ ra.

James Clear trong Atomic Habits đã phân biệt rất rõ giữa Motion (Chuyển động) và Action (Hành động).

• Mua cái máy xịn là Motion – nó tạo cảm giác mình đang tiến bộ.
• Cầm cái máy cùi bắp kiếm và đi kiếm Job là Action – nó mới tạo ra kết quả. Mình đã nghiện cái cảm giác của Motion, nghiện việc mua sắm để lấp đầy sự trì hoãn trong Action.

Trong Seeking Wisdom, Peter Bevelin cảnh báo về thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias). Mình chỉ chăm chăm nhìn vào những tính năng hào nhoáng của thiết bị, lờ đi sự thật là kỹ năng của mình mới là thứ cần nâng cấp, chứ không phải cái máy. Mình đã ném tiền vào tiêu sản (Liability) nhưng lại tự lừa mình đó là tài sản (Asset). Một sai lầm sơ đẳng mà nếu đọc kỹ The Intelligent Investor.

4. Tàn dư và Hy vọng

500 triệu mất đi không lấy lại được. 10 năm lãi kép cũng đã trôi qua. Nhưng, có một thứ tài sản vô hình mà mình đang cố gắng nhặt nhạnh lại. Đọc Seeking Wisdom của Peter Bevelin, mình càng thấm thía tư duy “Nghịch đảo” (Inversion) mà ông và Munger luôn tâm đắc: “All I want to know is where I’m going to die so I’ll never go there” (Tôi chỉ muốn biết nơi tôi sẽ chết để tôi không bao giờ đến đó).

Mình đã “gục” ở cái hố tham lam, thiếu hiểu biết và ảo tưởng sức mạnh. Giờ thì mình biết cái “địa chỉ” đó rồi để mà né cho xa. Khoản “học phí” dạy mình rằng: Thay vì cố gắng tỏ ra thông minh, hãy cố gắng đừng để bị ngu ngốc.

Và khi soi kỹ lại “bảng cân đối kế toán”, chợt nhận ra mình cũng không hoàn toàn “về mo”. Vẫn còn sót lại chút “vốn lận lưng” – hay đúng hơn là cái Margin of Safety (Biên an toàn) cuối cùng mà mình đã vô tình tạo ra được trong những tháng năm cày cuốc:

• Một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ mệnh giá 1.6 tỷ (đã đóng được 4 năm, mỗi năm 18 triệu): Đây không phải khoản đầu tư sinh lời, mà là cái khiên phòng thủ (Defensive) cho người trụ cột. Nếu lỡ có “biến” dọc đường, vợ con không bơ vơ.
• Một khoản BHXH, tính đến 2027 cũng ngót nghét hơn 400 triệu: Coi như cuốn sổ tiết kiệm bắt buộc, món “lương khô” tích cóp từ mồ hôi nước mắt đi làm thuê.

Số tiền này không đủ giúp mình triển khai kế hoạch lớn, không rút ra ngay được bây giờ, nhưng nó giúp mình ngủ ngon hơn. Cái nền tối thiểu mình cần.

Ngoài 30 tuổi, tài khoản tiền mặt có thể rỗng, nhưng hậu phương vẫn còn chỗ dựa và cái đầu đã bớt 🙄bay🙄 đi nhiều. Thôi thì, Better late than never. GAME ON 🎮